Teknolojinin hızlı gelişimi, sanayileşme ve değişen yaşam tarzları, geçmişte önemli bir yere sahip olan birçok mesleği tarihe gömüyor. Ancak bazı meslekler de bu değişim karşısında evrim geçirerek varlıklarını sürdürüyor. Geçmişte at arabalarının taşımacılığında kullanılan hizmetler, günümüzde taksi ve minibüs gibi modern ulaşım araçlarıyla yer değiştirirken, lojistik firmaları da kervan taşımacılığının yerini almış durumda. Daktilo kullanımının sona ermesiyle bilgisayar operatörleri, postacıların yerini ise kargo şirketleri ve dijital iletişim platformları aldı.
Birçok diğer meslek de benzer bir dönüşüm yaşıyor. Hallaclık tarih oluyor; yorgan üreticileri ise bu ihtiyacı karşılıyor. Sepetçiler, ambalajcılarla, fotoğraf tablacısı, dijital baskı uzmanlarıyla yer değiştiriyor. Eski dülgerler, mobilyacılarla, su satıcıları, su bayileriyle yer değişirken, oduncular ve kömürcüler tüpçüler ve doğalgaz bayileri tarafından ikame ediliyor. Geleneksel sokak tellalları, sosyal medya ve anons sistemleri ile, hokkabazlar dijital içerik üreticileri ve sahne şovları yapan sanatçılarla yer değişiyor. Ayrıca, semai kahvecileri de kafe zincirlerinin etkisiyle yok olmaya yüz tutmuş durumda.
İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (İSTESOB) Başkanı Mesut Şengün, esnafı “bir konuda uzmanlaşmış kişiler” olarak tanımlarken, birlik bünyesinde 141 meslek odası ve 3 bin civarında mesleki birim olduğunu belirtti. İSTESOB’a kayıtlı 270 bin esnafın, çalışanlarıyla birlikte 1 milyonu bulduğunu ifade eden Şengün, mesleklerin zamanla değişime uğradığını vurguladı. Kendisi, günümüzde geçerliliğini yitiren meslekleri “yok olmaya yüz tutan” ve “günümüz şartlarına göre evrilen” olarak iki gruba ayırdı.
Nalbant, hallaç ve oduncu gibi mesleklerin neredeyse yok olma aşamasına geldiğini belirten Şengün, “Örneğin, arzuhalciler artık yok. Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre, 123 meslek günümüzde ‘yok olmaya yüz tutan meslekler’ grubuna dahil,” dedi. Bu meslekleri desteklemek amacıyla devletin vergi muafiyeti gibi önlemler aldığını da sözlerine ekledi.
Gelişen teknoloji ve artan konforun meslekler üzerindeki etkisini vurgulayan Şengün, “Esnaf, kişisel girişimci olarak bu değişimlere hızla uyum sağlamaktadır. Ancak geleneksel zanaatların kaybolması, usta-çırak ilişkisini zayıflatıyor. Bu konuda Milli Eğitim Bakanlığı ile işbirliği yaparak mesleki eğitim programları düzenliyoruz,” dedi.
Meslek kültüründeki değişimlerin alışkanlıkları etkilediğini belirten Şengün, “Artık insanlar dışarı çıkmak yerine dijital ortamdan sipariş vererek yemeklerini alabiliyor,” şeklinde konuştu. Mesleklere olan ilginin giderek azaldığını ve sanatkarların bile çocuklarını “beyaz yakalı” olarak yetiştirdiğini ifade etti. Bu durum, birçok geleneksel mesleğin geleceğini tehdit eden önemli bir sorun olarak öne çıkıyor.
